Okupacja

Ucieczka ze stryjskiego szpitala

Po potyczce pod Koniuchami ciężko ranny rotmistrz Henryk Roycewicz dostał się do niewoli sowieckiej. Przestrzelone kolano wymagało skomplikowanej operacji. Ze Starego Sambora przewieziono go najpierw do Lwowa, a ponieważ tamtejsze szpitale były przepełnione rannymi, ostatecznie trafił do szpitala w Stryju.

Umieszczono go w separatce, pod strażą. Wiadomość, że jednym z rannych jeńców jest srebrny medalista olimpijski z Berlina i znany polski jeździec, szybko rozeszła się wśród personelu.

„Fakt, że byłem znanym sportowcem, pozwalał mi przetrwać te ciężkie chwile – wspominał po wojnie. – Moją separatkę, choć była pod strażą, często odwiedzali lekarze, pytając o stan zdrowia. To bardzo podtrzymywało na duchu”.

Za pośrednictwem lekarzy i pielęgniarek docierały do niego wiadomości o losach 25. Pułku Ułanów Wielkopolskich. Były tragiczne. Pułk poniósł ogromne straty, a dwudziestu jego oficerów, którzy znaleźli się w niewoli sowieckiej, zostało później zamordowanych w Katyniu.

Pierwsza operacja kolana nie przyniosła poprawy. Roycewicz nadal poruszał się z wielkim trudem. Tymczasem z upływem miesięcy szpitalny reżim stawał się mniej rygorystyczny. Według powojennej relacji rotmistrza właśnie wtedy, przy pomocy zaprzyjaźnionych lekarzy i pielęgniarek, przygotowano jego ucieczkę. W przebraniu wyprowadzono go do szpitalnego ogrodu, skąd samochodem dotarł na dworzec i pociągiem pojechał do Lwowa.

We Lwowie działała komisja zajmująca się wymianą jeńców. Roycewicz podał się za zwykłego żołnierza, posłużył zmienionym nazwiskiem i uzyskał zgodę na wyjazd na tereny okupowane przez Niemców. W kwietniu 1940 roku dotarł do Krakowa.

​

Okoliczności opuszczenia sowieckiej niewoli przedstawiane są w zachowanych źródłach niejednoznacznie. Powyższy opis opiera się na powojennej relacji Henryka Roycewicza. W dokumentach komunistycznego aparatu bezpieczeństwa, sporządzonych wiele lat później w związku z prowadzonym przeciwko niemu śledztwem, pojawia się odmienna wersja tych wydarzeń.

​

Rok w Krakowie

Do Krakowa przyjechał wynędzniały, w wytartym mundurze szeregowca, poruszając się o kulach. Kampania wrześniowa, rana i miesiące sowieckiej niewoli pozostawiły wyraźne ślady. Lewa noga była niemal całkowicie unieruchomiona.

Pomoc znalazł u krakowskich sióstr zakonnych, które zaopiekowały się rannym oficerem i pomogły w dalszym leczeniu. Jednocześnie musiał się ukrywać. Okupacyjny Kraków był miastem terroru, a niemieckie władze szczególnie intensywnie poszukiwały oficerów Wojska Polskiego i ludzi podejrzewanych o działalność konspiracyjną.

Dla Roycewicza zagrożenie było tym większe, że przed wojną należał do osób powszechnie rozpoznawalnych. Jego fotografie po igrzyskach olimpijskich w Berlinie publikowała prasa w całym kraju. Na ulicę wychodził więc rzadko, w czapce głęboko nasuniętej na oczy. Każde pukanie do drzwi mogło oznaczać niebezpieczeństwo nie tylko dla niego, lecz także dla ludzi udzielających mu schronienia.

Nie zastosował się do niemieckiego zarządzenia nakazującego rejestrację polskich oficerów. Dzięki przyjaciołom zaczął natomiast nawiązywać pierwsze kontakty z konspiracją.

Na początku 1941 roku jego sytuacja zmieniła się. Kolejna operacja kolana zakończyła się powodzeniem. Nogę udało się uratować. Wiadomo już było, że choć będzie chodził o lasce, odzyska samodzielność.

W kwietniu 1941 roku opuścił Kraków. Centrum polskiego ruchu oporu znajdowało się w Warszawie. Tam zamierzał być potrzebny.

​

​